วิตกกังวล ระแวง หงุดหงิด ซึมเศร้าหลังเลิกยา ปกติไหม รับมือยังไง
หงุดหงิดง่าย วิตกกังวล ระแวง หรือซึมเศร้าหลังหยุดใช้ไอซ์ ยาบ้า เหล้า เป็นอาการทางสมองที่พบบ่อยใน 1–3 เดือนแรก อ่านกลไก วิธีรับมือรายวัน และเมื่อไหร่ควรพบจิตแพทย์
ถ้าช่วงนี้คุณโมโหง่ายจนคนรอบตัวถอยห่าง กังวลเรื่องเล็ก ๆ จนนอนไม่หลับ หรือรู้สึกว่าชีวิตไม่มีอะไรสนุกอีกแล้ว คุณไม่ได้ "นิสัยเสีย" และไม่ได้อ่อนแอ นี่คือสมองที่กำลังขาดสารสื่อประสาทที่เคยถูกสารเสพติดอัดให้มากเกินไป
เกิดอะไรขึ้นในสมอง
| สาร | ช่วงใช้ | ช่วงถอน |
|---|---|---|
| ไอซ์ ยาบ้า | โดพามีนสูง มั่นใจ ตื่นตัว | โดพามีนต่ำ: เฉยชา ไม่มีความสุข หงุดหงิด |
| ยาอี | เซโรโทนินสูง รักทุกคน | เซโรโทนินต่ำ: ซึมเศร้า วิตกกังวล 2–4 วัน |
| เหล้า | GABA สูง ผ่อนคลาย | GABA ต่ำ กลูตาเมตสูง: กระวนกระวาย ตื่นตระหนก |
| กัญชา | กดความวิตกชั่วคราว | วิตกกังวล rebound หงุดหงิด 1–2 สัปดาห์ |
อาการเหล่านี้หนักสุดใน 2 สัปดาห์แรก ดีขึ้นชัดใน 1–3 เดือน และอาจมาเป็นระลอกได้ถึง 1 ปี (ดู PAWS)
หงุดหงิด โมโหง่าย
สมองส่วนหน้าที่ทำหน้าที่ "เบรก" ยังทำงานไม่เต็มที่ ขณะที่ระบบเตือนภัย (อะมิกดะลา) ไวเกิน
- บอกคนใกล้ตัวตรง ๆ ว่าช่วงนี้อาจอารมณ์ขึ้นง่าย ขอให้เข้าใจ
- เมื่อรู้สึกโกรธขึ้น ออกจากสถานการณ์ 10 นาที เดิน หายใจ ล้างหน้า
- นอนและกินให้พอ ความหิวและอดนอนทำให้ฟิวส์ขาดเร็วขึ้น 2–3 เท่า
วิตกกังวล แพนิค
- ลดคาเฟอีนให้เหลือศูนย์ ชั่วคราว
- หายใจยาว หายใจเข้า 4 ออก 6–8 วินาที 5 นาที วันละหลายครั้ง
- ออกกำลังกาย เป็นยาคลายกังวลที่ได้ผลเทียบเท่ายาบางชนิดในการศึกษา
- จำกัดเวลาคิด ตั้งเวลา "กังวล" วันละ 15 นาที นอกเวลานั้นจดไว้แล้วเลื่อน
- แพนิคที่มาเป็นพัก ๆ 10–30 นาทีแล้วหาย ไม่อันตรายแม้รู้สึกเหมือนจะตาย แต่ถ้ามีเจ็บหน้าอกจริงดู ใจสั่น
ระแวง หลอน
ไอซ์และยาบ้าทำให้เกิดภาวะคล้ายโรคจิตได้ แม้หยุดแล้วอาการอาจค้าง 1–2 สัปดาห์ สิ่งที่ช่วยคือ นอนให้ได้ อยู่ในที่ปลอดภัยกับคนที่ไว้ใจ ไม่อยู่คนเดียวในที่มืด และ ไม่ใช้สารซ้ำเพื่อแก้อาการ หากเกิน 1 เดือนยังระแวง ต้องพบจิตแพทย์ ยาต้านโรคจิตระยะสั้นช่วยได้ดีและไม่เสพติด
ซึมเศร้า
แยกให้ออกระหว่าง "ซึมจากถอนสาร" กับ "โรคซึมเศร้า"
- ซึมจากถอนสาร: ค่อย ๆ ดีขึ้นทุกสัปดาห์ มีวันที่ดีแทรก
- โรคซึมเศร้า: แย่คงที่เกิน 2 สัปดาห์ เบื่อทุกอย่าง นอนหรือกินผิดปกติ รู้สึกไร้ค่า มีความคิดเรื่องความตาย
ถ้าเข้าข่ายอย่างหลัง ไปพบจิตแพทย์ที่โรงพยาบาลรัฐได้เลยด้วยสิทธิบัตรทอง หรือโทร 1323 ตลอด 24 ชั่วโมง การรักษาด้วยยาและการพูดคุยได้ผลดีมาก และลดโอกาสกลับไปใช้สารซ้ำอย่างชัดเจน
ถ้ามีความคิดทำร้ายตัวเอง
โทร 1323 หรือ 1669 ทันที หรือไปห้องฉุกเฉิน บอกคนใกล้ตัว ความคิดนี้เป็นอาการของสมองที่ขาดสารสื่อประสาท ไม่ใช่ความจริงเกี่ยวกับชีวิตคุณ และมันผ่านไปได้
คำถามที่พบบ่อย
?ซึมเศร้าหลังเที่ยว (comedown) คืออะไร
อาการซึม เศร้า ไม่มีแรง 1–3 วันหลังใช้ยาอีหรือสารกระตุ้น เกิดจากเซโรโทนินและโดพามีนในสมองถูกใช้หมดในคืนนั้น มักหายเองใน 2–4 วัน แต่ถ้าใช้ซ้ำบ่อยจะยืดยาวและหนักขึ้น
?ระแวงหลังเลิกไอซ์ หายไหม
ความระแวงที่เกิดจากสารมักดีขึ้นมากใน 1–2 สัปดาห์หลังหยุดและได้นอน หากยังระแวง ได้ยินเสียง หรือเชื่อว่ามีคนปองร้ายนานเกิน 1 เดือน ควรพบจิตแพทย์ เพราะอาจเป็นภาวะโรคจิตจากสารที่ต้องใช้ยารักษา
เมื่อไหร่ควรขอความช่วยเหลือทันที
หากมีอาการ ใจสั่นรุนแรง แน่นหน้าอก ชัก หลอน ระแวงจนควบคุมตัวเองไม่ได้ หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง โทร 1669 (ฉุกเฉิน) · 1165 (สายด่วนยาเสพติด (สบยช.)) · 1323 (สายด่วนสุขภาพจิต)
แหล่งอ้างอิง
ทีมเภสัชกรผู้ดูแลคอนเทนต์และให้คำปรึกษาของ HP100
ไม่แน่ใจว่าเริ่มยังไง? คุยกับเราก่อน
ทีม HP100 และเภสัชกรพร้อมให้คำแนะนำแบบเป็นส่วนตัว ไม่มีการตัดสิน ไม่บันทึกตัวตน